Kalwaria Zebrzydowska
organy na terenie całego sanktuarium

opracowanie: o. Julian Mieczysław Śmierciak OFM

  SPECYFIKA MIEJSCA-MAPA ORGANÓW  ,  ORGANY W BAZYLICE (małe i wielkie) 
ORGANY W KAPLICACH -
III Upadek, Grób M.B., Wieczernik, Domek M.B., Ukrzyżowanie, Piłat i inne, English Summary


Organy w kościele III Upadku  

Czas budowy kościoła – 1754 r. z fundacji Franciszka Rusockiego[34]

Czas budowy organów – przed 1784 r. (pierwsza informacja)[35]

Budowniczy: instrumentu – nieznany[36]
prospektu
– prawdop. br. Jan Tuliński[37]

 

Dzieje organów - Pierwotnie były to organy 6 lub 8 głosowe z 1 manuałem, bez pedału.[38] Szafa pomalowana na kolor czerwony. Gruntownej przebudowy instrumentu dokonał w 1807 r. Jakub Stankiewicz[39] (łącznie z przestawieniem kontuaru gry z tyłu szafy na bok), a br. Jan Tuliński wykonał prawdopodobnie nowy prospekt (stąd w kronikach oceniane jako nowe)[40]. Ponownych większych reparacji dokonali: Jan Długi z Nowego Targu w 1844 r.[41], Aleksander Żebrowski w 1902 r. (powiększył nieco szafę organową, dał nową klawiaturę i miech),[42] Teodor Treściński w 1925 r.[43] i Albert Kunz z Lechem Skoczylasem w 1985 r.[44]  Przeprowadzono też wiele pomniejszych remontów np. w: 1840 (przemalowanie), 1860, 1868, 1892, 1905, 1935 i 1972 r. W latach 1982-99 ich sprawności doglądał Lech Skoczylas. 
Stan zachowania
– dobry. 
Opis zewnętrzny
– Instrument usytuowany na drewnianym chórze, naprzeciw ołtarza. Szafa organowa w kolorze popielatym. Wymiary szafy: wys. ok. 700 cm, szer. 280 cm, gł. 110 cm. Prospekt rokokowy, architektoniczny, jednosekcyjny, trzyosiowy, dwuwieżyczkowy, na wysokim cokole. Zdobiony dekoracją snycerską, detale złocone i srebrzone. 
Opis techniczny
- Traktura mechaniczna, wiatrownica klapowo-zasuwowa na 8 głosów. Stół gry wbudowany z prawej strony szafy organowej (dawniej z tyłu). Jeden manuał, zakres klawiatury E-c3 (z krótką oktawą). Jeden miech magazynowy, jednoczerpakowy (160x100). Kalikowanie ręczne i napęd elektryczny. 
Dyspozycja
[45] - wg kolejności manubriów i ustawienia na wiatrownicy od strony prospektu: 

prospekt

 

Principal
4’

Flet maior
 8’

Flet minor
 4’

Quinta
22/3

Octawa
2’

Aeoline 
8’

zatkany
X

Portunal 
8’


 

 

Przypisy


[34] APB: Rkps IV-a-1, Historia Calvariae..., s. 419; Por. H. Wyczawski, Kalwaria Zebrzydowska, s. 99; J. Szablowski, Powiat wadowicki, (w:) KZSP, T.1, Województwo krakowskie, s. 481-482.

[35]APB: Fasc. IV-g-7, Inwentarze klasztoru..., s. 85, 173; Informacja o dobrym stanie organów.

[36] Gruntownej przebudowy „ze wsze wszystkim” dokonał w 1807 r. Jakub Stankiewicz z Zatora, dlatego można po części uważać go za budowniczego.

[37] Por. H. Wyczawski, Kalwaria Zebrzydowska, s. 99. Wątpliwości budzi rokokowy styl prospektu, podczas gdy wszystkie inne konstruował Tuliński w stylu barokowo-klasycystycznym .

[38] Stara wiatrownica jest na 8 głosów jednak dane archiwalne informują o 6 głosach. Por. APB: Fasc. IV-g-7, Inwentarze ..., dokument z 9 X 1791 r., s. 108; APB: Fasc. IV-g-7, Inwentarze ..., dok. z 1846 r. s. 324, p. D.

[39] Napis na wiatrownicy: „Ten pozytyw reparowany od Jakuba Stankiewicza ze wsze wszystkim w roku 1807 in 7 brys. (septembris)”.

[40] APB: Rkps IV-a-1, Historia Calvariae..., s. 300; Por. H. Wyczawski, Kalwaria ..., s. 99.

[41] Napis na wiatrownicy: „Po wtóre reparowany w roku 1844 w lipcu przez Jana Długiego, obywatela nowotarskiego”.

[42] APB: Rkps IV-h-1, Uchwały Dyskretorium..., dok. z dnia 26 IX 1902,  s. 8; APB: Rkps RGP-k-59, k.182; Wizytówka organmistrza na kontuarze.

[43] APB: Rkps IV-h-22, Księga robót..., s. 341.

[44] AKK Rkps Kronika klasztoru..., T. 6, s. 238.

[45] Sposób podania dyspozycji, odbiegający od przyjętej konwencji, zastosowany został w celu jednoczesnej informacji o kolejności ułożenia głosów na wiatrownicy.