Kalwaria Zebrzydowska
organy na terenie całego sanktuarium

opracowanie: o. Julian Mieczysław Śmierciak OFM

  SPECYFIKA MIEJSCA-MAPA ORGANÓW  ,  ORGANY W BAZYLICE (małe i wielkie) 
ORGANY W KAPLICACH -
III Upadek, Grób M.B., Wieczernik, Domek M.B., Ukrzyżowanie, Piłat i inne, English Summary


Organy w kościele Grobu Matki Bożej [46]  

Czas budowy kościoła – W 1611 r. powstała mała kapliczka z fundacji Mikołaja Zebrzydowskiego, a nad nią w 1630 r. obecny dwupoziomowy kościół, fundacji Jana Zebrzydowskiego.[47] 
Czas budowy organów
– pierwsze zapewne w XVII w.[48], obecne w 1794 r.[49] 
Budowniczy: instrumentu
– Jakub Stankiewicz z Zatora, prospektu – br. Jan Nepomucen Tuliński[50]

 

Dzieje organów - Pierwsza wzmianka o istnieniu organów pojawia się po 1784 r.[51]. W 1791 r. dodano, iż są to organy 6 głosowe.[52] Wkrótce inwentarze oceniają, że „organy te choć niewielkie, już są uważane za stare (starożytne)[53]. W 1794 r. Jakub Stankiewicz pozostawił informację na wiatrownicy, że zbudował te organy. Budowę potwierdza także kronikarz[54]. Inwentarz z 1846 r. podaje, że są to nadal organy 6 głosowe bez pedału, jednak wiatrownica z podpisem Stankiewicza jest do dziś 9 głosowa[55]. W 1910 r. Aleksander Żebrowski dodał do organów podwieszony pedał, a jego jeden głos umieścił na dodatkowej stożkowej wiatrownicy.[56] Kolejny większy remont przeprowadził Siedlar w 1967 r. wymieniając 2 głosy i instalując napęd elektryczny.[57] Międzyczasie przeprowadzono kilka mniejszych konserwacji np. w latach: 1859, 1860, 1868, 1902, 1925. Lech Skoczylas przeprowadził ostatni gruntowny remont w 1999 r. i wymienił m.in. pedałowy Subbas 16’ na nowy. 
Stan zachowania
– dobry 

Opis zewnętrzny – Instrument usytuowany naprzeciw ołtarza, na drewnianym chórze, będącym częścią balustrady oddzielającej kościół dolny od górnego. Szafa organowa w kolorze zielonym. Wymiary szafy: wys. ok. 500 cm, szer. 250 cm, gł. 150 cm. Prospekt późnobarokowy z elementami rokoka, architektoniczny, jednosekcyjny, 5-osiowy, trójwieżyczkowy, na cokole przylegającym do chóru muzycznego. Zdobiony bogatą dekoracją snycerską, detale złocone i srebrzone. 
Opis techniczny
- Traktura mechaniczna, wiatrownica manuału klapowo-zasuwowa (9 głosów), pedału stożkowa (1 głos). Stół gry wbudowany z lewej strony szafy organowej. Zakres klawiatur: Manuału E-c3,[58] Pedału E1-Gis. Jeden miech pływakowy (160 x 95). Kalikowanie ręczne i napęd elektryczny. 
Dyspozycja
– wg kolejności manubriów i ustawieniu na wiatrownicy od lewej oraz zgodnie z napisami na manubriach: 

Manuał - u góry starsza dyspozycja[59] u dołu obecna.

Subbas

Symbal

Fle min

Mixt

Kwint

Octawa

Wox hum

Fle maior

Pryncyp

Bourdon 
4’

Gamba 
8’

Flaut minor 
4’

Mixtura
1’

Quinta
 22/3

Octava
2’

Flaut
4’

Flaut maior 
8’

Pryncypał 
4’

Pedał  – Subbas 16’. (nie ma swojego manubrium lecz podwieszony i włączony na stałe)


Przypisy

[46] Zamiennie używa się nazw: „Kościół Grobu Matki Bożej” , „Grobek” lub „Kościół Wniebowzięcia M.B.”

[47] Por. H. Wyczawski, Kalwaria Zebrzydowska, ss. 70 –71, 80 - 83.

[48] W końcu XVIII w. uważano je już za bardzo stare (antiqua). Zobacz, przy opisie dziejów.

[49] Napis na wiatrownicy informuje: „Jakub Stankiewicz z Zatora zbudował ten instrument w 1794 r.”

[50] Nie istnieje na ten temat osobna informacja jednak wiadomo, że współpracował ze Stankiewiczem, a prospekt wydaje się być nowy (poprzednie organy były mniejsze).

[51] APB: Fasc. IV-g-7, Inventarium Ecclesia, s. 87, tekst: „Grobek MB, organy szt. 1”.

[52] APB: Fasc. IV-g-7, Inwentarz aparatów kościelnych klasztoru z 9 X 1791, s. 107.

[53] „Haec non ades magna jam antiqua reperientur”, APB: Fasc. IV-g-7, Fragment kolejnego inwentarza, s. 193.

[54] Fragment tekstu: „Postea omnia organa nova ...exemplo ... in Sepulchre B.V.M ...”. APB: Rkps IV-a-1, Historia Calvariae..., s.300.

[55] Jest to przypuszczalnie błąd inwentaryzatora kopiującego dane ze starszych inwentarzy.

[56] APB: Rkps IV-h-1, Uchwały dyskretorium, s.30; APB: Rkps IV g-1, Księga reparacji, na luźnej kartce. Żebrowski pozostawił też swoją tabliczkę przy kontuarze.

[57] AKK: Rkps Kronika klasztoru..., T. 4, s. 209.

[58] Początkowo była to klawiatura z pierwszą oktawą krótką. Trudno ustalić kto dokonał zmiany.

[59] Stare napisy białą farbą nad manubriami zostały później zamalowane. Z trudem je odczytano.