Kraków
organy w kościele oo. Bernardynów

opracowanie: o. Julian Mieczysław Śmierciak OFM

  Z HISTORII KOŚCIOŁA  ,  ORGANY NIE ZACHOWANE 
ORGANY WIELKIE - historia, opis-dyspozycja, zdjęcia, INNE, English, Strona klasztoru


Inne instrumenty w kościele i klasztorze

            Oprócz wymienionych organów, w dziejach kościoła i klasztoru bernardynów w Krakowie były jeszcze inne instrumenty, o których warto wspomnieć.

1. Szpinet i klawikord w mieszkaniu brata organisty. Jedyna informacja z 1734 r.[49]

2. Fortepian w mieszkaniu brata organisty. Informacja z 1854 i 1864 r.[50]

3. Harmonium pedałowe w kaplicy Bł. Szymona z Lipnicy, zakupione w 1899 r. w wiedeńskiej fabryce Rudolf Pajkr & Co in Königgrätz. Harmonium (firmowy wzór Nr 14) dysponowało 7 registrami w manuale (5 oktaw) i jednym głosem 16’ w pedale (C-d)[51]. Instrument ten miał również służyć jako awaryjny podczas zimy i wilgoci, kiedy organy główne często „zawodziły”[52]. Późniejsze losy harmonium nie są znane. Być może zostało przeniesione w 1942 lub 1945 r. do kaplicy domowej w klasztorze[53].

4. Nieznane bliżej organy dostarczone do kościoła oo. bernardynów w Krakowie ok. 1918 r. przez A. Żebrowskiego, za 3300 koron[54]. Niewielka suma wskazuje, że był to bardzo mały instrument. Być może umieszczono go na wielkim chórze i wykorzystywano w zastępstwie nieczynnych wówczas organów głównych do 1935 r. Brak jednak bliższych informacji.

5. Mała fisharmonia firmy Herman & Grossman[55], stojąca obecnie na wielkim chórze kościoła. Dysonuje tylko jednym głosem oraz ręcznym i nożnym wyłącznikiem Forte. Klawiatura 4 oktawy (C-c3). Roku budowy nie ustalono.

6. Duża fisharmonia firmy Mannborg, stojąca obecnie w klasztornej kaplicy. 13 głosów[56], klawiatura 5 oktaw (F1-f3), dzielona na klawiszu c1 (7 głosów z lewej, a 6 z prawej). Efekty dodatkowe: Forte I (prawa strona), Forte II (lewa strona), Vibrator, Octav Koppel, 2 wyłączniki kolanowe: Forte (prawy) i Crescendo (lewy). Roku budowy nie udało się ustalić.


[49] APB: Inventarium sacristiae et ecclesiae Sancti Bernardini conventus Cracoviensis comparatum sub regimine - AD 1734, sygn. I-g-1, s. 15.

[50] APB: Różne zestawienia inwentarzowe, sygn. I-g-2, s. 81 i 120; APB: Księga przychodów i wydatków, sygn. I-j-11, s. 199. Dotyczy Brata Marcina potem Kajetana.

[51] APB: Akta, sygn. I-i-2, s. 437-446. Księga zawiera kilka dokumentów korespondencji między firmą a klasztorem oraz umowę - rachunek kupna. Należną sumę 230 fl. wypłacono w miesięcznych ratach.

[52] APB: Księga ulepszeń, sygn. I-i-6, s. 15. „Sprawiono harmonium pedałowe do kaplicy Bł. Szymona z Lipnicy i na wypadek gdyby organy kiedy zawiodły (albowiem często w czasie wilgoci i zimy organy zawodzą)”.

[53] W 1942 wybudowano kaplicę domową, do której wstawiono fisharmonię. W 1945 r. remontowano w kościele kaplicę Bł. Szymona, być może właśnie wtedy usunięto stamtąd fisharmonię. Zob. APB: Kronika T.6, sygn. I-a-6, s. 14. „W kaplicy była także fisharmonia, ale wzięto ją do Kalwarii Zebrzydowskiej, do klasztoru na klerykówkę”. (Klerycy przenieśli się do Kalwarii ok. 1952 r., a powrócili do Krakowa w 1963 r.) Obecnie w kaplicy domowej ponownie jest fisharmonia, jednak bez pedału.

[54] APB: Akta, sygn. I-i-2, s. 465, 467. Księga zawiera pokwitowanie odbioru pieniędzy przez A. Żebrowskiego od kustosza o. Cyryla Strzemeckiego (lata przełożeństwa 1910-19), „Za nowy dostawiony organ dla kościoła OO. Bernardynów w Krakowie...” – z pieczęcią i podpisem Żebrowskiego, oraz przewozowy list kolejowy z 20 VI 1918 r., na 181 kg organowych piszczałek cynowych transportowanych z Wiednia do Krakowa.

[55] Informacja umieszczona na tabliczce. Nad klawiaturą widnieje też napis „Esteg Organ Co.Brattleboro Ut. U.S.A.

[56] Lewa strona: Fagot 16’, Bourdon 8’, Diapason 8’, Principal 4’, Viola dolce 4’, Aeols-harfe 2’, Cornett-Echo 2’. Prawa strona:  Clarinette 16’, Seraphone 8’, Flüte d’amore 8’, Vox Jubilans 8’, Melodia 8’, Piccolo 4’.